Cefndir

Roedd Carl Sargeant yn Aelod o Gynulliad Cymru ac yn Ysgrifennydd y Cabinet dros Gymunedau a Phlant. Bu farw ar 7 Tachwedd 2017.

Ar 10 Tachwedd 2017, cyhoeddodd Prif Weinidog Cymru, Carwyn Jones, ei fwriad i benodi uwch fargyfreithiwr (a elwir yn 'Gwnsler y Frenhines') i ymchwilio i'w weithredoedd a'i benderfyniadau mewn perthynas â Carl Sargeant.

Mae'r Cylch Gorchwyl fel a ganlyn:

"Cynnal ymchwiliad i weithredoedd a phenderfyniadau Prif Weinidog Cymru mewn perthynas ag ymadawiad Carl Sargeant o'i swydd fel Ysgrifennydd y Cabinet dros Gymunedau a Phlant ac wedi hynny."

Gallwch ddarllen am yr Ymchwilydd, sef Paul Bowen C.F. a'i dîm yma.

Mae Ymchwiliad Annibynnol Cwnsler y Frenhines yn ymchwilio i weithredoedd a phenderfyniadau Prif Weinidog Cymru mewn perthynas ag ymadawiad Carl Sargeant o'i swydd fel Ysgrifennydd y Cabinet dros Gymunedau a Phlant ac wedi hynny.

Pennwyd Cylch Gorchwyl yr Ymchwiliad gan Lywodraeth Cymru ar ôl ymgynghori â theulu Carl Sargeant.

Ni all yr Ymchwiliad ymchwilio i faterion sydd y tu allan i'w Gylch Gorchwyl. Sefydlwyd dau ymchwiliad arall ar wahân gan Lywodraeth Cymru i ymdrin â materion eraill.

Mae'r Ymchwiliad wedi cyhoeddi rhestr gychwynnol o faterion sy'n rhoi mwy o wybodaeth am y materion y mae'n ystyried sydd o fewn ei Gylch Gorchwyl.

  • Cafodd yr Ymchwiliad ei atal dros dro yn wreiddiol am chwe mis o 5 Medi 2018, wrth aros am ganlyniad adolygiad barnwrol y teulu o'r Protocol Gweithredol ar gyfer yr Ymchwiliad a bennwyd gan Lywodraeth Cymru yn Sargeant, R (Ar Gais) v Prif Weinidog Cymru ac Arall;
  • Traddodwyd y dyfarniad ar 27 Mawrth 2019, gan ganiatáu'r cais am adolygiad barnwrol ar sail ymwneud anghyfreithlon y Prif Weinidog blaenorol â phennu'r Protocol Gweithredol;
  • Ar 4 Ebrill 2019 gwnaeth y Prif Weinidog newydd ddatganiad yn cyhoeddi penodiad Jonathan Jones CF, Cyfreithiwr y Trysorlys a phennaeth Adran Gyfreithiol y Llywodraeth, i adolygu'r Protocol Gweithredol;
  • Ar 9 Ebrill 2019 ysgrifennodd Mr Bowen CF at yr Ysgrifennydd Parhaol yn gofyn am eglurder ynghylch datganiad y Prif Weinidog a chyhoeddodd ei fwriad dros dro i ailagor yr Ymchwiliad a chynnal y cam gweithredol ar ôl i'r Cwêst gael ei gwblhau;
  • Ar 26 Ebill 2019 ysgrifennodd Llywodraeth Cymru at Mr Bowen CF yn nodi na allai'r Ymchwiliad fynd yn ei flaen nes bod y Protocol Gweithredol wedi ei gwblhau, ac na ddylai Mr Bowen CF gymryd camau pellach;
  • Ar 3 Mai 2019 ysgrifennodd Mr Bowen CF at Lywodraeth Cymru yn datgan ei farn mai mater i'r Ymchwilydd Annibynnol oedd penderfynu p'un a ddylid ailagor yr Ymchwiliad a phryd y dylid gwneud hynny, yn ddarostyngedig i ymgynghoriad â'r Cyfranogwyr Craidd, gan gynnwys Llywodraeth Cymru;
  • Ar 12 Mehefin 2019 ysgrifennodd Llywodraeth Cymu at yr Ymchwilydd yn gofyn am i'r Ymchwiliad barhau i gael ei atal dros dro;
  • Ar 2 Gorffennaf 2019 ceisiodd yr Ymchwilydd farn y cyfranogwyr craidd eraill ynghylch p'un a ddylid ailagor yr Ymchwiliad a phryd y dylid gwneud hynny;
  • Ar 3 Gorffennaf 2019 cwblhaodd Jonathan Jones CF ei adolygiad o'r Protocol Gweithredol yn argymell rhai newidiadau technegol;
  • Ar 4 Gorffennaf 2019 ysgrifennodd cyfreithwyr teulu Carl Sargeant at Mr Bowen CF yn nodi eu barn ar ailagor yr Ymchwiliad;
  • Ar 8 Gorffennaf 2019 ailagorodd y cwêst a daeth i ben ar 11 Gorffennaf 2019;
  • Ar 11 Gorffennaf cyhoeddodd y Prif Weinidog y Protocol Gweithredol diwygiedig a chyhoeddodd gyfnod o fyfyrio yn dilyn dod â'r cwêst i ben er mwyn cynnal ymgynghoriad â phartïon â buddiant ynghylch camau nesaf yr Ymchwiliad;
  • Ar 24 Gorffennaf penderfynodd Mr Bowen CF barhau i atal yr Ymchwiliad dros dro wrth aros am benderfyniad y Prif Weinidog ar ei gyfeiriad yn y dyfodol.

Er i'r Cylch Gorchwyl a'r Protocol Gweithredol gael eu pennu gan Lywodraeth Cymru, ym mhob ystyr arall, mae'r Ymchwiliad yn annibynnol. Mae'r Ymchwilydd a'i dîm yn hollol annibynnol ar Lywodraeth Cymru. Caiff gwybodaeth y bydd yr Ymchwilydd yn ei chasglu ei chadw'n ddiogel ac yn annibynnol ar Lywodraeth Cymru. Bydd yr Ymchwilydd a'i dîm yn ymchwilio i'r materion pwysig o fewn y Cylch Gorchwyl yn llawn ac yn deg.

Mae'r Ymchwiliad yn awyddus i glywed gan unrhyw un sy'n credu y gallai fod ganddynt wybodaeth berthnasol am y materion yr ymchwilir iddynt o fewn y Cylch Gorchwyl. Os oes gennych ddogfennau neu wybodaeth berthnasol, a wnewch chi ymateb i'r cais am dystiolaeth. Os oes gennych unrhyw ymholiadau eraill, cysylltwch â ni.

Bydd. Oherwydd natur sensitif y materion yr ymchwilir iddynt, ni fydd y rhain yn agored i'r cyhoedd na'r cyfryngau, er y gall Cyfranogwyr Craidd fod yn bresennol efallai.

Mae'r Ymchwiliad wedi ei atal ar hyn o bryd nes bod canlyniad yr Adolygiad Barnwrol yn hysbys [link letter]. Ni chaiff y dyddiadau ar gyfer gwrandawiadau eu pennu yn awr nes bod y penderfyniad wedi ei wneud ynghylch yr Adolygiad Barnwrol ac ni fydd hyn yn digwydd cyn Gwanwyn 2019.

Bydd gwybodaeth a ddelir gan yr Ymchwiliad wedi ei heithrio o geisiadau rhyddid gwybodaeth gan a.32 o'r Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth. Fodd bynnag, mae'n ddarostyngedig i egwyddorion cyfiawnder agored o dan y gyfraith gyffredin ac Erthygl 10 o Ddeddf Hawliau Dynol 1998.

Bwriad yr Ymchwilydd yw y caiff yr Ymchwiliad ei gynnal mewn modd mor agored a thryloyw â phosibl o ystyried y materion sensitif yr ymchwilir iddynt:

  • Gall unrhyw un sydd am ddarparu tystiolaeth wneud hynny drwy ymateb i'r cais am dystiolaeth.
  • Caiff rhai pobl eu dynodi'n 'Gyfranogwyr Craidd' er mwyn iddynt allu cymryd rhan yn yr Ymchwiliad a chael mynediad at ddeunyddiau a gwrandawiadau na fydd, am resymau sensitifrwydd a phreifatrwydd, ar gael nac yn agored i'r cyhoedd.
  • Bydd adroddiad manwl yn cael ei gyhoeddi ar ddiwedd yr Ymchwiliad.

Yn wreiddiol, bwriadwyd i'r adroddiad gael ei gyhoeddi o fewn chwe mis i'r dyddiad y cyhoeddwyd y cais am dystiolaeth.

Fodd bynnag, mae'r Ymchwiliad wedi ei atal ar hyn o bryd nes bod canlyniad yr Adolygiad Barnwrol yn hysbys.

Mae hyn yn golygu na fydd adroddiad yr Ymchwiliad yn cael ei gyhoeddi tan y flwyddyn nesaf.

Os bydd yr amserlen hon yn newid unwaith eto am unrhyw reswm, bydd yr Ymchwiliad yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf ar y wefan hon.

Cyfranogwr Craidd yw person neu sefydliad sydd â chysylltiad agos iawn â gwaith yr Ymchwiliad, ym marn yr Ymchwilydd. Bwriedir i Gyfranogwyr Craidd gymryd rhan yn yr Ymchwiliad mewn ffyrdd amrywiol, er enghraifft datgelu dogfennau iddynt ymlaen llaw, mynychu gwrandawiadau (er y gellir gosod cyfyngiadau ar hyn yn unol â'r Protocol Gweithredol) ac awgrymu llinellau holi i'w dilyn gan Gwnsler yr Ymchwiliad. Mae'r Ymchwiliad wrthi'n dynodi Cyfranogwyr Craidd ar hyn o bryd. Os credwch y dylech chi fod yn Gyfranogwr Craidd, darllenwch y wybodaeth bellach yma.

Gall yr Ymchwilydd ofyn i Ysgrifennydd Parhaol Llywodraeth Cymru gytuno i ad-dalu costau cyfreithiol person os bydd o'r farn bod hynny'n hanfodol er mwyn cynnal yr ymchwiliad yn effeithiol. Os credwch y dylai fod gennych yr hawl i gael ad-daliad o'ch costau cyfreithiol, anfonwch e-bost at Gyfreithiwr yr Ymchwiliad yn solicitor@iqci.org.uk yn nodi pam y credwch ei bod yn hanfodol i'ch costau gael eu had-dalu er mwyn cynnal yr Ymchwiliad yn effeithiol.

Mae'r Protocol Gweithredol, a bennwyd ar gyfer yr Ymchwiliad gan Lywodraeth Cymru, wedi cael ei gyhoeddi a gellir ei weld yma.

Byddwn. Bydd yr Ymchwiliad yn anfon 'llythyrau rhybudd' at unigolion perthnasol cyn i'r adroddiad gael ei gyhoeddi ac yn rhoi cyfle rhesymol iddynt ymateb i feirniadaethau posibl.

Mae cwest i farwolaeth Carl Sargeant wedi cael ei agor. Bydd ei ffocws yn wahanol i'r Ymchwiliad hwn. Bydd yr Ymchwilydd yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r crwner am gynnydd yn ystod yr Ymchwiliad.

Mae'r awdurdod cyfreithiol ar gyfer yr Ymchwiliad yn deillio o swyddogaethau'r Prif Weinidog a nodir yn adrannau 48 a 71 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006. Ni chaiff ei gynnal o dan Ddeddf Ymchwiliadau 2005.

Mae'r Ymchwiliad wedi ei atal ar hyn o bryd nes bod canlyniad yr Adolygiad Barnwrol yn hysbys.

Mae hyn yn golygu na fydd adroddiad yr Ymchwiliad, a gaiff ei gyflwyno yng Nghynulliad Cymru a'i gyhoeddi ar-lein, yn cael ei gyhoeddi tan y flwyddyn nesaf.

Os bydd yr amserlen hon yn newid unwaith eto am unrhyw reswm, bydd yr Ymchwiliad yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf ar y wefan hon

Bydd yr Ymchwiliad yn cyhoeddi ei adroddiad a dogfennau allweddol yn Gymraeg a Saesneg. Gellir gweld y wefan hon yn Saesneg drwy glicio ar 'y ddolen English uchod. Os bydd Cyfranogwyr Craidd neu dystion am ymwneud â'r Ymchwiliad yn Gymraeg, gan gynnwys yn y gwrandawiadau, yna caiff hyn ei drefnu.

Bydd y camau nesaf fel a ganlyn:

Mae Mr Bowen CF, sy'n arwain yr Ymchwiliad, wedi penderfynu atal yr Ymchwiliad nes i ganlyniad yr Adolygiad Barnwrol, a gyflwynwyd gan Mrs Sargeant yn erbyn Llywodraeth Cymru, ddod yn hysbys. Nod y cais am Adolygiad Barnwrol yw herio'r Protocol Gweithredol [link], sy'n rheoli gweithdrefn yr Ymchwiliad. Nid yw Mr Bowen CF yn credu y byddai'n briodol cymryd unrhyw gamau pellach yn yr Ymchwiliad tra bod hyn yn mynd rhagddo.

Bydd yr Ymchwiliad yn parhau i gadw'r dystiolaeth y mae wedi ei derbyn ond ni fydd yn cymryd unrhyw gamau pellach nes bod penderfyniad yr Adolygiad Barnwrol wedi ei wneud.